Τον περιορισμό της πυρηνικής προστασίας που παρέχουν η Βρετανία και η Γαλλία στους Ευρωπαίους συμμάχους τους φέρεται να θέτει η Μόσχα ως όρο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, διευρύνοντας σημαντικά το πλαίσιο των απαιτήσεών της προς τη Δύση.
Σύμφωνα με έγγραφο της 10ης Νοεμβρίου, το οποίο περιήλθε στην κατοχή των New York Times, η Ρωσία ζητά από το Λονδίνο και το Παρίσι να δεσμευτούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους οπλοστάσια για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών κρατών, στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.
Η συγκεκριμένη αξίωση αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πακέτου ρωσικών προτάσεων, στο οποίο περιλαμβάνονται η αποχώρηση στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, ο τερματισμός της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και ο αποκλεισμός της προοπτικής ένταξης του Κιέβου στη Συμμαχία.
Οι απαιτήσεις της Μόσχας αποκαλύπτονται σε μια περίοδο εντατικών διπλωματικών διεργασιών, με πρωτοβουλία των ΗΠΑ, για την επίτευξη συμφωνίας ειρήνης. Ωστόσο, οι ρωσικές θέσεις δείχνουν ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει να συνδέσει τον τερματισμό της σύγκρουσης με μια ευρύτερη αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ευρώπη.
Μέχρι στιγμής, οι συγκεκριμένες προτάσεις δεν έχουν γίνει αποδεκτές από τις δυτικές κυβερνήσεις.
Η Μόσχα ζητά περιορισμό της πυρηνικής προστασίας από Λονδίνο και Παρίσι
Κεντρικό σημείο των ρωσικών αξιώσεων αποτελεί η απαίτηση να αποκλειστεί η δυνατότητα της Βρετανίας και της Γαλλίας να χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Πρόκειται για μια απαίτηση που αγγίζει έναν από τους βασικούς πυλώνες της αποτρεπτικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ. Η Βρετανία και η Γαλλία, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελούν τις πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας, με τα οπλοστάσιά τους να συμβάλλουν στη συλλογική αποτροπή και στην προστασία των κρατών-μελών.
Το βρετανικό πυρηνικό οπλοστάσιο βασίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι εκτοξεύονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Το Λονδίνο έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η πυρηνική του αποτροπή αποσκοπεί στην προστασία τόσο του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και των συμμάχων του.
Με τη συγκεκριμένη πρόταση, η Μόσχα επιδιώκει να περιορίσει αυτή τη δυνατότητα, αποδυναμώνοντας τις εγγυήσεις πυρηνικής προστασίας που μπορούν να επικαλεστούν οι ευρωπαϊκές χώρες οι οποίες δεν διαθέτουν δικά τους πυρηνικά όπλα.
Η νέα απαίτηση παραπέμπει, παράλληλα, στις προτάσεις που είχε καταθέσει η Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2021, λίγους μήνες πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία. Τότε, η Μόσχα ζητούσε, μεταξύ άλλων, τον τερματισμό των ρυθμίσεων πυρηνικής συμμετοχής του ΝΑΤΟ, στο πλαίσιο των οποίων αμερικανικά πυρηνικά όπλα βρίσκονται σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Αποχώρηση του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη και διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία
Το ρωσικό έγγραφο επαναφέρει μια σειρά από απαιτήσεις που είχε διατυπώσει το Κρεμλίνο ήδη από το 2021, πριν από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η απομάκρυνση στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής, με τη Μόσχα να επιδιώκει την επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας στα επίπεδα του 1997.
Επιπλέον, η Ρωσία ζητά να σταματήσει η αποστολή δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και αμυντικού υλικού στην Ουκρανία, ενώ επιμένει στον αποκλεισμό της προοπτικής ένταξης του Κιέβου στο ΝΑΤΟ.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη περιορισμοί στην ανάπτυξη ξένων στρατιωτικών δυνάμεων σε ουκρανικό έδαφος, καθώς και η διατήρηση του ρωσικού ελέγχου σε εκτεταμένες περιοχές που έχουν καταληφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Παράλληλα, η Μόσχα εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα δεν θα συμμετέχει στις κοινές αμυντικές ρυθμίσεις της Ένωσης.
Το εύρος των απαιτήσεων καταδεικνύει ότι οι ρωσικές επιδιώξεις δεν περιορίζονται στις εδαφικές διαφορές με την Ουκρανία, αλλά επεκτείνονται στη στρατιωτική παρουσία και στις αμυντικές δυνατότητες της Δύσης σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η Βρετανία δεν εγκαταλείπει την πυρηνική αποτροπή
Το Λονδίνο έχει διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να απομακρυνθεί από τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει απέναντι στους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ.
Στην επίσημη παρουσίαση της πυρηνικής στρατηγικής του Ηνωμένου Βασιλείου επισημαίνεται ότι οι απειλές που αντιμετωπίζουν η χώρα και οι σύμμαχοί της αυξάνονται τόσο σε ένταση όσο και σε πολυπλοκότητα, γεγονός που καθιστά την πυρηνική αποτροπή ιδιαίτερα σημαντική.
Η βρετανική κυβέρνηση υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ότι το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να αποδείξει πως μπορεί και θα υπερασπιστεί τον εαυτό του και τους συμμάχους του υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και τις πιο ακραίες.
Παράλληλα, το Λονδίνο έχει εκφράσει την ανησυχία του για τον εκσυγχρονισμό του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου και την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων που μπορούν να φέρουν συμβατικές ή πυρηνικές κεφαλές.
Σημειώνεται ότι, στις 13 Νοεμβρίου, Βρετανία και Ουκρανία επανέλαβαν, μέσω κοινής ανακοίνωσης, την ανάγκη παροχής ισχυρών και νομικά δεσμευτικών εγγυήσεων ασφαλείας προς το Κίεβο. Παράλληλα, απέρριψαν τους όρους της Μόσχας, υποστηρίζοντας ότι θα ισοδυναμούσαν με ουσιαστική παράδοση της Ουκρανίας.
Ευρώπη και ΗΠΑ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων
Οι νέες ρωσικές αξιώσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διευρύνει τις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, εντάσσοντας στην ατζέντα και το ζήτημα της μελλοντικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης.
Στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι στις 10 και 11 Νοεμβρίου, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τη ρωσική πλευρά ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, παράλληλα με τις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.
Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν ότι στις επόμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις την Ευρώπη θα εκπροσωπήσουν η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών. Στις συζητήσεις αναμένεται να συμμετάσχει και το ΝΑΤΟ.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει ενιαία φωνή σε κάθε συζήτηση που αφορά το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου.
Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσπάθεια σύνδεσης του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δομών.
«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος διαθέτει ήδη τη δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Ζελένσκι: Επικίνδυνη η συζήτηση για νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Επίσης, τις ανησυχίες του για τις ρωσικές επιδιώξεις εξέφρασε και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προειδοποιώντας ότι μια ευρύτερη συζήτηση για την αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας ενδέχεται να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της Μόσχας.
Όπως υποστήριξε, το Κρεμλίνο επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις απαιτήσεις που είχε διατυπώσει το 2021, οι οποίες αφορούσαν τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ και τη συνολική κατανομή ισχύος στην Ευρώπη.
Επιπλέον, ο Ουκρανός πρόεδρος τόνισε ακόμη ότι οι συζητήσεις για τις μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας δεν θα πρέπει να προηγηθούν του τερματισμού των εχθροπραξιών.
Σύμφωνα με τη θέση του Κιέβου, η διαδικασία θα πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένη σειρά: αρχικά να επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια να τερματιστεί ο πόλεμος και ακολούθως να διαμορφωθούν οι απαραίτητες εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία.
Οι εξελίξεις αναδεικνύουν το βαθύ χάσμα και τα αγκάθια ανάμεσα στη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η Ρωσία επιδιώκει να συνδέσει μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία με ευρείες αλλαγές στις αμυντικές ισορροπίες της Ευρώπης, ενώ οι Ευρωπαίοι επιμένουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για το μέλλον της ηπείρου χωρίς τη δική τους συμμετοχή και, κυρίως, χωρίς τη συμμετοχή της ίδιας της Ουκρανίας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
