Οι πρόσφατες αποκαλύψεις και οι δικαστικές έρευνες στον χώρο του ελληνικού μπάσκετ επαναφέρουν ένα ερώτημα που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια του αθλητισμού: ποια είναι η πραγματική εξουσία των αθλητικών ομοσπονδιών και ποιος ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο την ασκούν;
Γιατί, άραγε, οι εκλογές σε ορισμένες ομοσπονδίες προκαλούν τόσο έντονες αντιπαραθέσεις; Γιατί η διεκδίκηση της προεδρίας τους αποκτά συχνά χαρακτηριστικά πολιτικής αναμέτρησης; Είναι μόνο το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ενός αθλήματος ή μήπως η διοίκηση μιας ομοσπονδίας συνεπάγεται εξουσία, επιρροή και, ενδεχομένως, οικονομικά συμφέροντα;
Οι αθλητικές ομοσπονδίες είναι Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου. Έχουν θεσμικά κατοχυρωμένη αυτονομία και έναν σημαντικό ρόλο στην οργάνωση και ανάπτυξη των αθλημάτων τους. Παράλληλα όμως διαχειρίζονται δημόσιες επιχορηγήσεις, χρησιμοποιούν δημόσιες εγκαταστάσεις και ασκούν αρμοδιότητες που επηρεάζουν σωματεία, αθλητές και πολίτες.
Εδώ αρχίζει το πρόβλημα. Όταν η αυτονομία μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτη εξουσία και η δημόσια διοίκηση περιορίζεται στον ρόλο του παρατηρητή.
Δεν πρόκειται για καινούργιο ελληνικό φαινόμενο. Για δεκαετίες γνωρίσαμε ανάλογες καταστάσεις στον συνδικαλισμό. Η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας εποχής κατά την οποία η ισχύς μιας συνδικαλιστικής οργάνωσης (ΝΠΙΔ) έφτανε να επηρεάζει αποφασιστικά τη λειτουργία μιας δημόσιας επιχείρησης, με την ανοχή της διοίκησης και με οικονομικές σχέσεις που προκάλεσαν σοβαρή δημόσια συζήτηση.
Οι εποχές και οι φορείς διαφέρουν, αλλά η νοοτροπία παρουσιάζει ομοιότητες: οργανώσεις που δημιουργήθηκαν για να εκπροσωπούν τα μέλη τους αποκτούν σταδιακά εξουσίες πολύ ευρύτερες από τον αρχικό τους σκοπό.
Ένα λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου ενδιαφέρον παράδειγμα συναντάμε στο στρατιωτικό αεροδρόμιο Δεκέλειας, στο Τατόι.
Εδώ και δεκαετίες, στο αεροδρόμιο συνυπάρχουν η Πολεμική Αεροπορία και δραστηριότητες της πολιτικής Γενικής Αεροπορίας. Η Ελληνική Αεραθλητική Ομοσπονδία (ΕΛΑΟ) έχει αναλάβει τη χρήση και ορισμένες λειτουργίες του Αεραθλητικού Κέντρου Αθηνών, που βρίσκεται μέσα στο αεροδρόμιο.
Η παραχώρηση χρήσης μιας δημόσιας εγκατάστασης σε μια ομοσπονδία δεν είναι από μόνη της προβληματική. Το ερώτημα είναι τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η παραχώρηση.
Μπορεί μια αθλητική ομοσπονδία να αποφασίζει ποιος θα έχει πρόσβαση σε μια δημόσια εγκατάσταση; Μπορεί να καθορίζει ποια αιτήματα τρίτων θα φτάνουν στην αρμόδια δημόσια αρχή και ποια όχι;
Στην περίπτωση του Τατοΐου, το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας έχει δηλώσει ότι εξετάζει αιτήματα χρήσης του αεροδρομίου μόνο όταν αυτά υποβάλλονται θεσμικά μέσω της ΕΛΑΟ. Η ίδια η ομοσπονδία, επομένως, βρίσκεται στην πράξη σε θέση να επηρεάζει ποιος θα έχει τη δυνατότητα να ζητήσει την έγκριση της στρατιωτικής διοίκησης.
Κι όμως, η τελική αρμοδιότητα έγκρισης ανήκει στο κράτος.
Αν μια ομοσπονδία δεν διαβιβάσει ένα αίτημα, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη; Η ομοσπονδία που το κράτησε ή η δημόσια αρχή που αποδέχεται να μην το εξετάσει;
Αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα διαχείρισης ενός αεροδρομίου. Είναι ζήτημα λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Η παραχώρηση χρήσης μιας δημόσιας εγκατάστασης δεν μπορεί να θεωρείται αυτομάτως και παραχώρηση δημόσιας εξουσίας.
Αυτό είναι το ουσιαστικό ζήτημα. Όχι η αντιπαράθεση μεταξύ αερολεσχών ή προσώπων, αλλά η σύγχυση ανάμεσα στο δικαίωμα χρήσης μιας δημόσιας εγκατάστασης και στην άσκηση δημόσιας εξουσίας.
Οι εκλογές στην ΕΛΑΟ, όπως και σε άλλες ομοσπονδίες, αποκτούν έτσι σημασία που ξεπερνά τη διοίκηση ενός αθλήματος. Όταν μια διοίκηση επηρεάζει όχι μόνο τις αθλητικές δραστηριότητες αλλά και την πρόσβαση σε υποδομές του Δημοσίου, η εξουσία της αποκτά πολύ μεγαλύτερο βάρος και αξία.
Μια αξία που δεν χάνεται αλλά κληρονομείται, πωλείται, ανταλλάσσεται.
Η λύση δεν είναι να καταργηθεί η αυτονομία των ομοσπονδιών. Είναι να οριοθετηθεί.
Χρειάζονται σαφείς κανόνες για τις παραχωρήσεις δημόσιων εγκαταστάσεων, αντικειμενικά κριτήρια πρόσβασης, διαφανείς διαδικασίες, αποτελεσματικός έλεγχος και δυνατότητα προσφυγής στην αρμόδια δημόσια αρχή. Και, βεβαίως, πραγματική εποπτεία της νομιμότητας και των οικονομικών των ομοσπονδιών, χωρίς παρεμβάσεις στην αθλητική τους αυτοδιοίκηση.
Το κράτος δεν μπορεί να επικαλείται την αυτονομία των ομοσπονδιών για να αποφεύγει τις δικές του υποχρεώσεις. Ούτε να παραχωρεί δικαιώματα χωρίς να προσδιορίζει ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια και υπό ποιον έλεγχο.
Γιατί όταν το κράτος αποποιείται τις ευθύνες του, οι ομοσπονδίες καταλήγουν να το υποκαθιστούν.
Ο κ. Κώστας Καπάκας είναι αντιπρόεδρος της ΑΟPA Hellas (Ένωσης Ιδιοκτητών και Χειριστών Αεροσκαφών Ελλάδος – Aircraft Owners and Pilots Association Hellas), Πρόεδρος της Αερολέσχης Αττικής και σκηνοθέτης.
