Sorunlarla kuşatılmış günlerimizin yorgunluğu, iyi bir şey duymaya, güzel bir an yaşamaya olan özlemi de pekiştiriyor. Benim için içime iyilik ve yaşama tutunma duygusu veren de genellikle iyi bir kitap okumak, şahane bir eserle karşılaşmak, yaratıcı olana duyduğum o heyecanın peşinde yaratıcısının dünyasına kapı açmak ve yazmak oluyor.
9 Kasım’da Lütfi Kırdar’da yeni kurulan Özyeğin Filarmoni Orkestrası’nın ilk konserine gitme şansım olmadı. Ama Fazıl Say’ın bu projesinden haberim olduğu ilk andan itibaren benzer bir iyilik duygusuyla doluyum. Mamafih bu zenginliği, orkestranın ilk konseriyle birlikte programını ve niteliğini, farklı ülkelerden seçilmiş genç yeteneklerden oluşan üyelerini, her konserde başka bir başkemancıyla bizi buluşturacak repertuvarını konuşmak yerine tuhaf bir tartışmanın içine çekildik. Bunu çok üzücü bulsam da şaşırtıcı bulmuyorum; bu daha da üzücü. Toplumda giderek yaygınlaşan mutsuzlukla pekişerek yön değiştiren tatminsizlik, güzel olana sevinme ve ona inanma gücünün yitimini de getiriyor. Öfke, eleştiri ve şikâyet; haklı bir itirazın dili olmaktan çıkıp her gelişmeyi peşin bir hükümle, bilgiden ve olgudan bağımsız tartışanların, saf seçerek birbirine yüklenenlerin sesiyle bir yankıya dönüşüyor. Başarıyı, başarılıyı ve emeği sahiplenmeyi; başarıya tanıklıkla biraz olsun mutlu olmayı, iyimserliği bilmeyen bir topluma dönüştürüldük. Bunda, topluma dayatılan değerler üzerinden kapalı ve dar yaşamın içinde ayrışmayla birlikte öğretilen ve yerleşen öfkenin payı büyük. Neoliberal dünyanın ürettiği toplumsal bir sonuç olarak bu öfke, bilgiden ve sanattan o denli uzak ki göremiyor, ileri bakamıyor.
Bu döngüyü kıracak olanlar öncüler, sanatçılar ve aydınlardır. Oysa onların da pek çoğu, özellikle gençler, teklik duygusu ve kişisel başarıya odaklı öznel bir varoluşla şöhret çağının ışıltısına, öne çıkmaya, haber olmaya, konuşulmaya düşkün.
Renata Salecl, Kabalık Çağı adlı kitabında sürekli tatminsizlik ve öfkeyle eleştiri ve şikâyetin her şeye verilen hazır cevaba dönüşmesine; başkasının emeğine, sevincine ve yarattığı imkâna karşı duyarsızlaşmaya ve bu tutumları normalleştiren toplumsal düzene dikkat çekiyor. Kabalık yalnızca sesini yükseltmek, hakaret etmek ya da görgü kurallarını çiğnemek değil; kendine odaklı yaşamı, başkasını duymamayı, emeğini görmemeyi, sevincini küçümsemeyi de içeriyor. Belki de bugün toplumsal bıkkınlığın en görünür hâli, her başarıyı önce bir kusur arayışıyla karşılamamızda; öfke ve şikâyetin, iyi bir gelişme karşısındaki ortak sevincimizin yerini almasında yatıyor.
✦ ✦ ✦
Kabalık çağı bencilliği, kendisinden başkasına kör olmayı ve sonunda da kendisini görünür kılmayı besliyor. Yeni bir orkestra kuruldu; genç müzisyenler için yeni bir alan açıldı. Fakat gündem başka bir tartışmaya itildi. Daha ilk anda bu ortak emeği görüp sevinebilmek yerine, Hande Küden’in ilk konserin ardından yaptığı açıklamayla yine kimin kiminle kavga ettiğine, biraz da popülizm magazinine döndü. Popülist kamusal tartışmaların sürekli düşmanlaştırma ve öfke üzerinden kurulması, başkasını dinleme, emeği teslim etme ve ortak bir değeri sahiplenme alanını daraltıyor. Salecl’in kabalık üzerine düşüncesiyle popülist dönemin bu öfke iklimi arasında böyle bir bağ kurmak mümkün. Yorgun ve umutsuz bir kamusal iklimde olumlu bir gelişmeyi sahiplenmek yerine onu da hayal kırıklığının kanıtına dönüştürmek, başkasının emeğini ve sevincini görmezden gelmek bu iklimin bir parçası. Bildiğim kadarıyla Hande Küden’in orkestranın kuruluşu, yönetimi ve kadrosuyla organik hiçbir bağı yok. Başarıları nedeniyle Fazıl Say’ın çok önemsediği, göz bebeği bu yeni orkestranın ilk konseri için seçip davet ettiği kıymetli bir sanatçı. Sorumluluğu bu icrayla sınırlı; her konser farklı başkemancılar ya da başka konuk müzisyenlerle sürecek. Küden’in provalarda yaşadığı deneyimi, hissettiklerini ve projeden çekilme kararını elbette kendi sözleriyle ifade etme hakkı var. Ancak tartışmanın yaygınlaştırılması ve sürdürülmesi yönündeki tercih de irdelenmeye değer.
Küden’in açıklamasının mürekkebi kurumadan başka bir koro da iştahla fikir beyan etme yarışına çıktı. “Fazıl Say’ı kötülemenin dayanılmaz hazzı”, maddi ve manevi büyük yatırım, emek ve özveri isteyen tutumunun ve başarılı bir konserin coşkusunun önüne geçti. Fazıl Say benim ilk arkadaşım, en eski dostum. Bunu bilenler, bu yazdıklarımın da tam itiraz ettiğim kişisel bakış ve duygusallıktan nasibini aldığını düşünebilirler. Oysa tam aksidir. Fazıl’a sevgimin yanına büyük bir saygı ve hayranlık ekleyen tanıklıklarımdır: İşine bağlılığı, çalışkanlığı ve yorulmazlığıdır.
Sayısız konser hazırlığına, dünya prömiyerlerine eşlik ettim; provalara, temsillere tanık oldum. İşini ne denli ciddiye aldığını, mükemmeliyetçiliğini, titizliğini, ince bir nüansın peşindeki ısrarını ve arayışını biliyorum. Fazıl Say’ın müziğini seven de eleştiren de olabilir; Hande Hanım’ın duygusu da kırgınlığı da kendine özeldir; hakkıdır. Sanatın doğasında tartışma vardır. Ancak tartışmanın ele alınışının yapılan işi görünmez kılacak ölçüde büyümesi başka bir şeydir.
Özyeğin Filarmoni’nin önünde uzun bir yol var. Filarmoninin ilk konserinden aklımızda kalması gereken ses, tartışmanın gürültüsü değil; birlikte üreten genç müzisyenlerin ve onların önünde açılan yeni yolun sesi olsun.






