Uluslararası raporların soğuk ve diplomatik dili, bazen bir ülkenin en yakıcı toplumsal gerçeğini tek bir karşılaştırmayla çırılçıplak ortaya koyar. TEDMEM’in OECD’nin Bir Bakışta Eğitim 2026 verilerinden derlediği son tablo tam olarak bunu yapıyor:* Gelişmiş ülkeler bir öğrenciye Türkiye’nin yaklaşık üç katı kamu kaynağı ayırırken, Türkiye okul öncesi eğitimden genç istihdamına kadar hemen her eşitsizlik göstergesinde listenin en dibine demir atmış durumda. Yıllardır bir yapboz tahtasına çevrilen eğitim sistemi, artık çocuklara fırsat eşitliği sunan kamusal bir hak değil; yoksulluğu ve sınıfsal uçurumu nesilden nesile aktaran bir dışlama düzenine dönüşüyor.
***
Bu tablo, asla bir "kaynak yetersizliği" ya da "teknik aksaklık" olarak okunamaz; karşımızdaki şey iktidarın bilinçli siyasal ve sınıfsal tercihidir. Kamusal eğitime gelişmiş ülkelerin üçte birine bile ulaşmayan bir bütçe ayırmayı reva gören bu zihniyet, bir yandan okulların en temel temizlik ve hijyen ihtiyaçlarını velilerin sırtına yıkarken, diğer yandan milyonlarca çocuğu okul sıralarında açlıkla terbiye ediyor. Bugün okullardaki teneffüs zilleri, pek çok çocuk için oyun vaktini değil; boş beslenme çantalarını saklama, kantin önlerinden başını eğerek geçme ve açlığını bastırma mücadelesini başlatıyor.
***
Gıda mühendisi Dr. Bülent Şık’ın yıllardır büyük bir titizlikle yürüttüğü çalışmalar ve kamuoyuyla paylaştığı "gizli açlık" raporları, bu ihmalin yarattığı sessiz yıkımı tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Şık’ın ısrarla vurguladığı gibi, okullarda verilecek bir öğün sağlıklı ve ücretsiz yemek bir "sosyal yardım" ya da iktidarın bahşedeceği bir "lütuf" değildir; doğrudan bir koruyucu halk sağlığı, gıda adaleti ve eğitimde eşitlik zorunluluğudur. Yetersiz beslenmenin çocukların bilişsel gelişiminde açtığı telafisi imkânsız yaralar ortadayken, aç karnına sınıfa giren bir çocuğa yeni müfredat masalları anlatmak, eşitsizliği daha da derinleştirmekten başka bir anlam taşımıyor.
***
Bakanlık cephesindeyse bu gerçeği değiştirmeye dönük en küçük bir adım yok. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, son açıklamalarında ve bütçe tartışmalarında yine aynı bahaneleri öne sürüyor; "her çocuğa bir öğün ücretsiz yemek" taleplerini dar kapsamlı sosyal yardım kalemlerinin arkasına sığınarak geçiştiriyor. Taşımalı eğitimdeki ya da belirli kriterlerle seçilmiş kısıtlı sayıdaki öğrenciye verilen desteği bir başarı hikâyesi gibi sunan Bakanlık, milyonlarca çocuğu kapsayacak evrensel ve kamusal bir okul yemeği programına kaynak ayırmaktan kaçınıyor. Faize, rant projelerine ve cemaat-vakıf protokollerine gelince sınır tanımayan bütçe tercihleri, söz konusu yoksul halk çocuklarının karnını doyurmak olunca bir anda tasarruf duvarına çarpıyor.
***
OECD verilerinin işaret ettiği o utanç verici uçurum, tam da bu tercihlerin toplamıdır. Çocukların okul öncesinden itibaren nitelikli eğitime erişemediği, ortaöğretimden kopuşun sürdüğü ve gençlerin eğitimden de istihdamdan da dışlandığı bir düzende, ilk adım okula gelen her çocuğa temiz su ve en az bir öğün ücretsiz, sağlıklı yemek sağlamaktır. Karnı aç bir çocuğa fırsat eşitliğinden söz etmek, en hafif tabirle riyakârlıktır. Her çocuğun tabağına sıcak ve sağlıklı bir öğün konmadıkça, ne okuldan kopuş durur ne de bu ülkenin geleceği kurtulur.
* Deniz Güngör, “AKP'nin eğitim karnesi OECD verilerine yansıdı: Eşitsizlik derinleşiyor”, 21 Kasım 2026 - BirGün




