Benim için göç ve göçmen kelimeleri—Lübnan medyasında Arapçasıyla, Ermenice gazetelerde ise Ermeniceleriyle karşılaştığım bu kelimeler—hep savaşın ve bombardımanın bir gruba yaşattığı dehşetle özdeşleşmişti. Yıllar sonra göç, bu kez bambaşka bir biçimde bizim küçük evimizin kapısını çaldı. Göçün aslında evimizden hiç ayrılmadığını, dahası benim varlığımın da bir göç ve sürgün hikâyesinin ürünü olduğunu nereden bilebilirdim? Yine de dışarıdan bakan saf bir göz için, göçün bu kez kapımızı çalması “barış zamanında göç” gibi görünebilirdi. Oysa böyle bir şey elbette ki yok: bu göç, çocukluğumdan beri bildiğim göç değil, o kadar.
Lübnan’da doğup büyüyen çoğumuz, hayatımızı göç etme ihtimaliyle birlikte yaşıyoruz. Bu bir hayal olmaktan çok, adeta bir hedef. Çünkü göç fikri, Lübnan’da yıllardır süren güvensizlikten kurtulmanın ve hayata devam etmenin nihai yolu hâline geldi.
Beyrut Amerikan Üniversitesi’ndeki öğrenciliğimin ilk gününde, yeni öğrenciler için düzenlenen oryantasyon programında bir salonda toplanmıştık. Görevli, çifte vatandaşlığı olanların ellerini kaldırmasını istedi. Ezici çoğunluk—belki de benden başka herkes—elini kaldırdı. O an utandığımı hatırlıyorum. Ailemin ya da benim neden onların yaptığı gibi Amerika, Avrupa hatta Ermenistan vatandaşlığı almaya hiç çalışmadığımızı düşünmeye başladım. Böylece, burada başımıza bir şey gelirse, “bizim büyükelçiliğimiz” bizi kendi ülkesinin güvenliğine götürebilirdi.
Aslında içten içe ben de hep göç etmeyi istemiştim. Benim için göç, eğitimle özdeşleşmişti. Yaygın kanaat şuydu: Başarılı bir akademisyen yüksek lisansını ya da doktorasını mutlaka yurtdışında yapmalıydı. Burada kalan, hatta bir süre sonra geri dönen biri bile ister istemez bir şeyleri eksik yapmış sayılıyordu.
Yıllar önce, dünyanın farklı yerlerinde yaşamış bir arkadaşımla bu konuyu konuşurken ona, “Burada yapacak çok işim var. Burç Hammud’un bana ihtiyacı var,” demiştim. Bana verdiği cevap hâlâ aklımda: “Ayrılarak Burç Hammud’a çok daha fazla faydalı olabilirsin.”
Bizim küçük ailemizde ilk göç eden, on yılı aşkın bir süre önce ağabeyim oldu. Onun gidişi anne babamı derinden sarstı. Yalnızca Lübnan’da yeniden savaş çıktığında ya da ülkede iç çatışmalar yaşandığında bu üzüntü bir nebze olsun hafifliyordu. Böyle zamanlarda anne babam sık sık, “İyi ki oğlumuz burada değil,” derdi.
Ardından kız kardeşim de gitti; ailenin ilk torununu da yanında götürerek… Kardeşlerimin ayrılmasıyla ailemiz aniden birden fazla zaman diliminde yaşamaya başladı. “Orada saat kaç?” sorusu, artık boşalmış olan evimizin duvarlarında durmadan yankılanıyor.
Evimizde zaman, saatlerin hareketiyle birlikte farklı ülkelere bölünüyor. Annem ve babam bir ileri bir geri gidiyor, kafaları karışıyor, yeniden hesaplamaya başlıyor ve sonunda sabırları tükenince bana dönüp soruyorlar: “Orada şimdi saat kaç?”
Çocuklarından bir telefon geldiğinde ise bağlantının kesilmesinden korkarak modemin hemen yanına oturuyorlar. Farklı ülkelerde yaşayan çocukların saatlerini takip etmek, anne babamın sabrını hayli tüketti. Hele pazarda karşılaştıkları tanıdıkların bitmek bilmeyen soruları ve yorumları…“Nasılmış orada hayat? Eminim çok daha iyi durumdadırlar. Peki sizi ne zaman yanlarına alacaklar? Lübnan’a dönmeyecekler mi? Neden dönsünler ki? Burada onlar için ne var? Önemli olan, önlerinde artık daha iyi bir gelecek olması.” “Lübnan’da olmayan emekli maaşı var en azından...” Ve daha neler neler.. Bütün bu sorular, yorumlar, bir insanın ya da ailenin hayatını başkalarının zihninde kurduğu “iyi hayat” ile ölçülebilir hale getiriyor.
Kardeşlerimin ardından yakın arkadaşlarımın ve akrabalarımın çoğu da ülkeyi terk etti. Kimileri eğitim için gitti Batı ülkelerine, kimi de Lübnan’daki ağır koşullardan kurtulmak için. Zamanla arkadaşlık ilişkilerim de dijital dünyaya taşındı. Hava durumu ve saat dilimi uygulamaları telefonumun ekranında giderek daha fazla yer kaplamaya başladı. Bir zamanlar çarpım tablosunu ezberlediğim gibi, artık sevdiklerimin yaşadığı ülkelerle Lübnan arasındaki saat farklarını da ezbere biliyordum.
Saat, hayatımın yarısından fazla bir süredir en iyi arkadaşım. Günün hangi saati olursa olsun “günaydın” mesajlarına cevap veriyorum. Günün birbirinden önemsizmiş gibi görünen anlarında kısa ama dokunaklı mesajlar alıyor, gönderiyorum. Her yıl üç dönemi büyük bir heyecanla bekliyorum: yazı, yeni yılı ve Paskalyayı. Sadece bu dönemlerde uçaklar arkadaşlarımı, dünyanın dört bir yanından Lübnan’a geri getiriyor.
Bütün bunlar, şu anda dışına çıkamadığım Burç Hammud’da yaşanmaya devam ediyor. Burada yaptıklarımın içinde yaşadığım topluma bir fayda sağladığına inanıyorum. Bir yandan da saatin elleri ve rakamları arasına sıkışmış bu geçici hayatın içinde kendime bir anlam bulmaya çalışıyorum.
Bir Lübnanlı için “en iyi” hayatın ne olduğunu bilmiyorum. Daha “güvenli” ve daha “iyi” koşullar sunan yerlere göç etmek mi? Gerçi günümüz dünyasının gerçekliği düşünüldüğünde, artık böyle yerlerin neredeyse hiç olmadığını söyleyebiliriz. Yoksa, çoğu zaman umutsuz bir çaba gibi görünse de, bulunduğumuz yerde daha iyi bir hayat kurmaya çalışmak mı?
Bildiğim tek şey şu: İnsanın kendi doğduğu büyüdüğü yerde, kız kardeşinden, erkek kardeşinden ve yakın arkadaşlarından uzakta, saatin ritmine göre yaşamak zorunda kalması, tarifsiz bir acı.
*Tercüme: Parrhessia Kolektifi






