Komşuda kırılgan barış hâli süregeliyor. Kürt unsurun, memleketi zapt etmeye ya da sadece elinde tutmaya çalışan siyasî İslâm kökenli Arap unsurun geçici idaresiyle olan ilişkileri çıkışlı inişli olarak cereyan ediyor. Örneğin daha önceki askerî ve idarî atamalara ek olarak, Rojava’nın bir nevî dış ilişkiler sorumlusu İlham Ahmed geçici meclisin üyesi, komutan Mazlum Abdi geçici cumhurbaşkanı Şara’nın danışmanı olarak atandılar.

Tarafların muradı çatışmasız yordamlarla bütünleşmek olsa da Şam’ın dayatmalarıyla Kamışlı’nın talepleri pek örtüşemiyor. Düğümler üç temel meselede: güvenlik-savunma, eğitim ve Kürtlerin çoğunluk olarak yaşadıkları bölgelerde bir biçimde söz sahibi olmaları.

Eğitime önceki bilançolarda epey değindim. Şam’ın “Arapça tedrisat-Kürtçe seçmeli ve sınırlı zamanlı eğitim” talimatı sürüyor ancak Kürt tarafı ve özellikle de öğrenci bu talimata uymamaya devam ediyor. Derslere girmiyor ve sistem yavaş yavaş paralel bir Kürtçe tedrisata doğru gidiyor. Diğer taraftan, Şam’ın on küsur senedir anaokulundan üniversiteye kadar Kürtçe eğitim almış talebeyi Arapça eğitime, zorla da olsa geçirecek ne hocası ne müfredatı ne de malî kaynağı var, sade genelge yayımlayıp duruyorlar.

İkinci konu, ahalinin güvenliği. Rojava dönemindeki sabık “Asayiş” yani kolluk olduğu gibi duruyor. Hatta ABD ordusunun çekilirken götürdüğü ağır silâhlardan bir kısmının yerelde muhafaza edildiği biliniyor. Zaten bu silahlar teorik olarak Suriye’nin savunması dışında kime karşı kullanılacak ki? Müzmin Kürt düşmanı başıbozuk Selefî çeteler dahî savaşmaya gönüllü değil.

Bu bağlamda aylardır Şam’ın “asla ve kat’a orduya katılamaz” dediği Kadın Koruma Birlikleri YPJ’nin bir antiterör birimi olarak görev yapması müzakere ediliyordu. Yakın zamanda Mazlum Abdi Şam’ın YPJ’yi, Cezire ve Kobani bölgelerinde iki özel, terörle mücadele gücü olarak onayladığını belirtti. YPJ sözcüsü Rukşen Mohamed ise İçişleri Bakanlığı’nın, her biri 400 YPJ askerinden oluşan iki özel taburun entegrasyonunu kabul ettiğini belirtti. Geriye kalan YPJ mensuplarının da İçişleri Bakanlığı’nın diğer birimlerine katılacağını söyledi. Ayrıca toplam 1.484 personelin bilgilerini içeren dosyaların yetkililere iletildiğini, ancak henüz herhangi bir yanıt alınmadığını ifade etti.

Yılın başında YPJ’nin devlet kurumlarıyla bütünleşmesi konuşulurken aşağı yukarı 2500 kadın askerden söz ediliyordu. Şu an ise bine yakın kadın askerin yerel güvenlik gücü Asayiş’e katıldığı belirtiliyor.

Bu gelişmelere rağmen tüm bu düzenlemelerin nasıl uygulamaya koyulacağı henüz belirsizliğini koruyor.

Yine de güvenlik konusunda altı çizilmesi gereken temel husus eski Rojava yönetiminin müzakereye koşut olarak silahları muhafaza etmiş olması.

Kürtlerin yaşadıkları bölgelerde söz sahibi olmalarına gelince, eskiden yoğun olarak yaşadıkları Efrin ve Serekaniye gibi merkezlere yavaş da olsa geri dönüyor olmalarının temsili kolaylaştıracağı aşikâr. Üstelik Ankara’nın denetimi altında tuttuğu o bölgelerden sivil ve askerî anlamda çekilmekte olduğu belirtiliyor. TSK’nın sınıra konuşlandığı ama sınır kapılarının daha açılmadığı da haberler arasında.

Diğer iki konudaki gibi temsil ve görece özerklik Şam’ın sindirebileceği konular olmaktan uzak. Abdi’nin 9 Kasım’da NuçeTV’ye Efrin için özel bir gücün eğitildiği ve yakında faaliyete başlayacağını söylemesinin ardından Şam ile anlaşmazlık alevlendi.

***

Suriyeli Kürtlerin hatta tüm Suriye’nin istikbali denince sözü geçen dış güç şimdilik Ankara olsa da Suriye’nin tek dış bağlantısı değil.

Üç örnek:

İsrail, Suriye’nin güneyine hâkim ve ABD vasıtasıyla Şam üzerinde etkili.

Doğru dürüst ordu kurmaktan aciz idare Riyad’ın baskısıyla, zaten ne yapacağını bilemediği içsavaş dönemi yabancı cihatçılarından beş binini Yemen cephesine yollama kararı almışa benziyor.

Temmuz’da Macron’un ziyareti sırasında kapsamlı işbirliği anlaşmaları imzalandı: Enerji altyapısı ve denizde fosil yakıt arama; deniz taşımacılığı; havalimanları ve hava taşımacılığı; su şebekelerinin ihyâsı; Merkez Bankasının kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi; hastane ve her çeşit altyapı modernizasyonu ile Fransızcanın seçmeli ders olarak tedrisata dâhil edilmesi.

Suriye ile ilgilenen diğer memleketlerse BAE, Irak, Katar, Suudî Arabistan, ABD, Almanya ve Çin. Bunların Suriye’yi denetlediği varsayılan Ankara’dan farkı hepsinin, geliştirdikleri ortak projelerin finansmanını da sağlamaları, zira Ankara gibi Şam’ın da parası yok.

Bu son veri önemli, Suriye’de tüm halkın içinde bulunduğu ekonomik cendere patlamaya hazır bir saatli bomba. Mim koyalım!